تاملی بر ترانه «حس مبهم» از آلبوم« روزهای گمشده»

تاملی بر ترانه «حس مبهم» از آلبوم« روزهای گمشده»

شاهدی بر ارزش ملودی در ترانه

کلام ترانه: مریم گلبو / آهنگساز : ناصرچشم آذر/ خواننده: علیرضا قاضی

نوشته ای درباره آلبوم «روزهای گمشده» که این روزها یکی از آلبوم های قابل تامل بازار موسیقی شده است

  • تجزیه:

شعر: شعر این ترانه به رغم تکراری بودن طرح اولیه‌اش- که همچنان و به تبعیت از مضمون بیشتر ترانه‌های روز، راوی فراق و عاشقانه‌های رقیق یک‌سویه ست- در نگاه  اول توانسته انسجام مضمون را از ابتدا تا انتها حفظ و کلام خود را با محوریت همین طرح ِ اندیشیده شده، شرح و بسط دهد؛ اما در نقطه مقابل ، این بسطِ مضمون، به استثنای بند زیبای «تو بیداری و تو خوابم همیشه جای تو سرده» از جوهره شاعرانگی، بهره‌ی خاصی نبرده و در بیشتر در سطح «کلمه گذاری» بر مبنای سیلاب‌های از پیش تعیین‌شده ، متوقف شده است. همین تمرکزِ «شاعر/ کلام گذار» روی اصل برابری سیلاب‌ها باعث شده که در برخی از بندها، برای رسیدن به حدنصاب سیلاب‌ها، برخی واژه‌ها به اجبار و بدون هیچ ضرورت معنایی در شعر گنجانده‌شده است. (همانند «تو» در «میتونی این حقیقت رو بخونی از نگاهم تو».)

از منظری دیگر ایراد مهم و اساسی این ترانه همچون بیشتر ترانه‌های این روزها کوتاهی متنِ شعر آن است. در واقع چنین به نظر می‌رسد که «شاعر/ کلام گذار» بعد از اتمام چند خط شعر- با تمرکز صرف بر فرمول‌های دست‌به‌دست شده در کتاب‌های ترانه‌سازی – فقط متوجه برابری سیلاب‌های هر خط از ترانه‌اش بوده و بدون توجه به زمان ترانه، همچون ترانه‌سُرایان کارمند رادیو در دهه سی و چهل، با خود گفته: «خب! همینو یکبار دیگه تکرار می کنه…»

 

ملودی: بی‌شک آنچه این ترانه را شنیدنی و فضای آن را و ملموس کرده، قبل از هر چیز ملودی ناصر چشم آذر بوده که یکی از مولفه های قابل‌توجه آن، توجه به کیفیت هم‌آغوشی ملودی و کلام آن است. کمتر واژه‌ای از شعر این ترانه به جبرِ قرار گرفتن روی ملودی، بیهوده شکسته، کشیده و یا کوتاه شده است. از سویی دیگر درک درستِ آهنگساز از واژه ‌های شعر این ترانه، به ساخت ملودی‌ای هم‌آغوش با آن منجر شده است. به‌عنوان یک نمونه دقت کنید به ملودی ترجیع‌بند این ترانه که طی آن آهنگساز ضمن درک طیف طلایی صدای خواننده، ملودی «دلت آروم آرومه» و «ولی تو قلب من غوغاست» را متناسب با خودِشعر ، متفاوت از یکدیگر تصنیف کرده و بدین ترتیب تضاد بین فضای ذهنی دو طرف این شعر را به‌درستی، با ملودی و هارمونی آن همراه کرده است.

از دیگر نکات قابل‌توجه ملودی این ترانه، کیفیت فاصله گذاری موسیقیایی بین بخش‌های مختلف آن است که نشأت‌گرفته از آبشخور تربیت آهنگسازیِ ناصر چشم آذر، یعنی دوران اوج ترانه‌سازی در دهه پنجاه است. با دقت در ساختار ملودی این ترانه مشخص می‌شود که همان چند میزان کوتاه موسیقی بین بخش‌های مختلف ترانه، توانسته از سویی شنونده را در انتظار شنیدن بخش دیگر شعر قرار دهد و از سویی دیگر او را با تغییر ملودی موسیقی ترانه نیز همراه ‌کند؛ اما آنچنان که گفته شد به دلیل کوتاهی متن شعر ، در بخش‌ دوم ترانه ( قسمت بعد از ترجیع‌بند )، همان بخش‌های اولیه ترانه بدون هیچ تغییری تکرار شده که به ملال در آن انجامیده است.

 

تنظیم: در مورد آهنگساز متخصصی چون ناصر چشم آذر ، مقوله آهنگسازی به دو بخش مجزای ملودی سازی و تنظیم موسیقی قابل‌تفکیک نیست. چنانچه ذهنیت موسیقیایی او از همان ابتدا، ملودی را در یک حجم چندصدایی شنیده و بر همان اساس و به‌صورت توأمان موسیقی را با شعر همراه می‌کند؛ بنابراین شعر ساده و ملودی روان این ترانه در نوع سازآرایی نیز همچنان ساده و بدون طمطراق و پیچیدگی‌هایی آزاردهنده‌ی معمول این روزها ، برمبنای سازهای زهی و آرپژ های گیتار طراحی و اجرا شده است.

 

خواننده: مهم‌ترین مشخصه صدای علیرضا قاضی، تصنعی نبودن آن است. در آوارِ حنجره‌های بیکار و صداهای در گلو ساخته‌شده، این خواننده با درک درست ملودی و واژه‌های ترانه، ضمن ادای درست کیفیت امتزاج این دو مؤلفه، بدون توسل به فن‌های فریبنده لرزش‌ها و فریاد کشیدن‌های اعصاب خردکن، صدای خود را در اختیار فضای کلی ترانه قرار داده ست.

  • ترکیب:

ترانه‌ای در نسبت با ترانه‌های روز، قابل بارها شنیدن و زمزمه شدن ِملودی، با کلامی منسجم ولی بدون کمترین بهره از عنصر شاعرانگی که شیوه اجرای آن، نه‌تنها خدشه‌ای به کیفیت امتزاج شعر و ملودی وارد نکرده، بلکه کیفیت قابل تا ملی به آن داده است. این ترانه در آلبوم قابل‌تأمل «روزهای گمشده» که در این بازار ناکارآمد موسیقی، کاری درخور توجه و گوش سپاری ست، یکی از بهترین‌هاست.

 

  • طراحی جلد (Cover): ساده، فاقد جذابیت برای انتخاب چشم، همراه با بی توجهی به پتانسیل بهره گیریِ از نام و چهره آهنگسازان شناخته شده قطعات آن!
  • وضعیت کنونی این ترانه در حافظه‌ سرد:

ذخیره در پوشه‌های «ترانه های روز» و « آثار ناصر چشم آذر» و Forward آن برای اعضای کانال های ترانه دوست!

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *