۱۳۸۱ «ای کاش گل‌های رنگ به دار قالی اسیر نبودند»

 

اوایل دهه ۸۰ را می‌توان مقطع بروز و سربرآوردن چشم‌گیر گونه موسیقی موسوم به «راک ایرانی» دانست که انتشار آلبوم «زی با زی» در سال ۱۳۸۱ یک نمونه شایسته توجه از آن به شمار می‌آید.

هم‌اینک از برآیند پیشینه‌گویی‌‌های منتشر شده از گروه‌های پرسابقه‌تر این عرصه چنین برمی‌آید که منشأ شکل‌گیری بیشتر آن‌ها به اواسط دهه ۷۰ می‌رسد؛ آنجا که مطابق با سنت آشنای گروه‌های «راک»، کار آن‌ها با هم‌یابی رفیقانه چند نوازنده‌ گیتار و بیس و درامز و شکل‌گیری هسته اولیه گروه،‌ آغاز و در گذر زمان، از بازاجرای کارهای موردپسندشان، به خلق و اجرای کارهای تازه به نام خود گروه رسیده‌اند.

شاید در نگاه اول نمونه‌های جلوه یافته از این‌گونه موسیقی تا این مقطع کم‌شمار و دایره مخاطبان آن هم محدود به نظر برسد، حال آنکه در نگاهی گسترده‌تر و با در نظر گرفتن حجم محدودیت‌ها و حساسیت‌های همیشه موجود سر راه پیشرفت این‌گونه موسیقی و از آن مهم‌تر فرهنگ شنیداری ایرانی که در ذات، علاقه‌مند به جهان موسیقی مبتنی بر ملودی است، انتظار فراگیری رسمی و نمودهای بیرونی بیشتر برای آن زیاده‌خواهی به نظر می‌رسد؛ اما پس از این دوره مدارا و در تداوم ناامیدی فضای موسیقی از همراهی نهادهای فرهنگی با سلیقه رو به تغییر جامعه، گروه‌های «راک» نیز رفته‌رفته با رشد طولی در همان خاستگاه اصلی‌شان، یعنی زیرزمین، در جای‌جای ایران رخ‌نما و در قالب کنسرت‌های خصوصی برای علاقه‌مندانشان به شکوفایی رسیدند.

«راک ایرانی» بر مبنای مؤلفه‌های بنیادین فرهنگ موسیقایی‌اش همچون تولید ارزان، کار جمعی و تشخص گروهی – پتانسیل یکه‌ای در تأثیر گیری از التهابات جامعه و بروز آن به زبان موسیقی و کلام داشته و دارد؛ اما کم‌توجهی هنرورزان این عرصه به مؤلفه «اعتراض» (به عنوان جوهره اصلی موسیقی «راک») و کم‌توانی در پرورش و پردازش کلام و زبانی متناسب با مضامین تازه، آن را از جایگاه مقدورش دور نگاه داشته است. همچنان که بیشتر نمونه‌های موفق معرفی شده در این عرصه (همچون چند ترانه آلبوم «هیس»)، خیلی زود در بازار همگن‌ساز و محافظه‌کار موسیقی، به عاشقانه‌های سبک و سطحی و کلام نامتناسب رسیدند و از خاستگاه اصلی‌شان جدا شدند.

در نگاهی آسیب شناسانه بیشتر این نارسایی‌هایی را می‌توان متوجه سطح و عمق حساسیت‌ها و محدودیت‌های موجود سر راه موسیقی «راک»  دانست که امکان معرفی و تجربه‌ورزی گسترده‌تر و بهره‌گیری از موهبت اجرای زنده بی‌دغدغه را از کارورزان و علاقه‌مندان آن دریغ کرده است.

در گذر از این موارد با نگاهی تاریخی به فراز و نشیب‌های موسیقی «راک» در ایران، همان‌طور که حضور و برجستگی گروه‌هایی چون «بلک کتز» و «اعجوبه‌ها» و… نشانگر پوست‌اندازی سبک زندگی جوانانه جامعه شهری، هم‌زمان با گشایش اجتماعی و اقتصادی اواسطه دهه ۴۰ قلمداد می‌شود، شکل‌گیری تعداد زیادی گروه «راک» در دهه ۸۰ و روی‌آوری پرشمار به کنسرت‌های خصوصی آن‌ها را هم می‌توان مبنای انجام پژوهشی جامعه‌شناسانه قرارداد و  این‌چنین تناظر آن را با رشد اقتصادی و حرکت به سمت هنجارهای تازه و دگردیسی زندگی اجتماعی ارزیابی کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *