دوست خوب بچه‌ها

مطلبی درباره‌ی ترانه‌ی «دوست خوب بچه‌ها»
نوشته‌ی حسین عصاران

 

آن آزادی نسبی‌ای که در ماه‌های اول بعد از انقلاب سال پنجاه و هفت بر مطبوعات و سینما حاکم شد و خیلی زود هم از درون پاشید، در عرصه‌ی «ترانه» کمی زودتر آغاز و کمی دیرتر هم پایان یافت؛ از زمان تخریب ساختار اداری در پاییز پنجاه و هفت و در نتیجه رفع نظارت شوراهای رسمی «شعر و ترانه» تا زمان اعلام رسمی ممنوعیت انتشار ترانه و موسیقی در اواخر تابستان پنجاه و نه، مقطع مهمی در عرصه‌ی موسیقی ایران است که محل شرح و بسط آن اینجا و یا حتی یک مقاله‌ی مبسوط هم نیست.

در این میان ترانه‌های زیادی هم‌نوا باارزش‌های تازه پاگرفته‌ی در متن جامعه‌ی به شدت انقلابی آن دوران، خلق، اجرا و منتشر شد که مرور و تحلیل آن‌ها می‌تواند مبنای یک پایان‌نامه‌ی درجه‌ی یک دانشگاهی باشد.(کدام دانشجو؟ کدام دانشگاه؟ کدام استاد؟)
یکی از اتفاقات جالب توجه، شکل‌گیری گونه‌ای از آلبوم‌های موسیقی ذیل عنوان «کنسرت» بود که طی آن، روی برخی ترانه‌های قدیمی‌تر و یا ترانه‌های تازه اجرا شده در داخل و یا غربت – به سرکردگی لس‌آنجلس تازه‌پا گرفته – افکت‌های گل درشتِ کف زدن و تشویق قرار می‌دادند تا کلیت آلبوم، شکل و فضای «کنسرت» بگیرد. (شاید معروف‌ترین این گونه را بتوان آلبوم «سُل یک»(آلبوم کوروش یغمایی) باشد.)

اما این آلبوم «کنسرت حبیب» نمونه‌ی جالبی ست که به رغم استفاده از عنوان کنسرت روی جلد آن، هیچ تمهیدی برای شکل‌دهی تصنعی فضای کنسرت و یا اجرای زنده در آن اعمال نشده است.
اما مؤلفه‌ی اصلی این آلبوم صراحت فضای ترانه‌هایش در بهره‌گیری و بازتابندگیِ نشانه‌ها و اله‌مان‌های گفتمان انقلابی از نوع موسوم به چپ است که به طور مشخص در ترانه‌های «دوست خوب بچه‌ها» (تقدیم شده به صمد بهرنگی)، «گلسرخی» (تقدیم شده به خسرو گلسرخی) «کوثر» (ترانه‌ای در مدح حسین بن علی که قطعاً نشانه‌ای از التقاط انقلابی‌گری شیعی و مارکسیستی در ان دوران محسوب می‌شود) و ترانه‌ی «جنبش» نمود کامل یافته است.

به عنوان نمونه در ترانه‌ی «دوست خوب بچه‌ها»، شاعر (ناصر مهدی‌پور)، با گزینش و پردازش نشانه‌ها و مؤلفه‌های شناخته‌شده‌ی جهان صمد بهرنگی («دوست خوب بچه‌ها»، «به دریا رسیدن»، «الدوز و کلاغ»، «ماهی سیاه چشمه»،«مرغ ماهی‌خوار» و… با صمد وارد گفتگو می‌شود و جای او در میان جمع خالی می‌کند؛
«ماهی سیاه چشمه / حالا خود حاکم دریاست / مرغ ماهی‌خوار رُ کشتن/ تموم دریا مال ماست…»
از این منظر این ترانه را می‌توان محل تراکم نشانه‌های آن دوران از تاریخ معاصر دانست:

از شور انقلابی تا توهم و خوش‌باوری مستتر در اتفاق رخ داده!

مشخصات آلبوم «دوست خوب بچه‌ها»:
– کلام‌پرداز ترانه‌های «بت»، «دوست خوب بچه‌ها»، «گلسرخی» و « رفیقان»: ناصر مهدی‌پور
– کلام‌پرداز ترانه‌ی «جنبش»: مزدک
– کلام‌پرداز ترانه‌ی «کوثر»: شهیاری
– کلام‌ ترانه‌ی «گفتم و گفتا»: برگرفته از غزلی سروده‌ی حافظ
خواننده و سازنده‌ی ملودی‌ِ ترانه‌ها: حبیب
تنظیم‌کننده‌ی موسیقی ترانه‌ها: رضا جهان‌شمس
صدابردار و صداپرداز: رحیم شب‌خیز و قاسم عابدین
استودیو صبا- ۱۳۵۸

@Taranehazzii

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *